Akut Eklem Romatizması

Bu hastalık özel bir mikrobun oluşturduğu boğaz enfeksiyonundan sonra gelişir. Hastalığa neden olan mikroplar grup A beta hemolitik steptokok denilen bakterilerdir. Mikrop önce boğaza yerleşir, burada çoğalıp enfeksiyon yapar. Boğaz enfeksiyonu sırasında ateş, boğaz ağrısı, halsizlik olabileceği gibi çok hafif de geçebilir. Bazen hastanın boğaz rahatsızlığı geçirdiği unutulur bile. Boğazdaki hastalık geçtikten yaklaşık 10 gün sonra Akut Eklem Romatizması denilen hastalık oluşur. Eklemlerde şişlik, ağrı vardır. Ama çok daha tehlikeli olarak kalp de hastalanır. İleride romatizmanın neden olduğu kalpteki hasarlar ölümcül olabilir.
Elbette her boğaz enfeksiyonu geçiren kişide bu romatizmal durum gelişmez. Yani mikrobun alınması hastalık oluşması için yeterli değildir. Kişinin özellikleri de romatizmanın oluşup oluşmayacağını belirler.
Akut eklem romatizması en sık 5-15 yaş arasında görülür. Bu yüzden bu yaşlar arasında boğaz enfeksiyonu geçiren her çocuk akut eklem romatizması gelişebilme ihtimaline karşı tedaviye alınmalıdır. Okullar, spor salonları, asker kışlaları gibi yakın temasın çok olduğu kalabalık ortamlarda bulaşma elbette daha fazladır. Ayrıca soğuk mevsimlerde de hastalığın görülme sıklığı artar. Tüm anne ve babalar, spor antrenörleri, koçlar, öğretmenler akut eklem romatizmasını bilmeli ve çocukların hemen ve doğru tedavisini sağlamalıdır. Akut eklem romatizmasının eklemlerdeki iltihaplanması geçer ama kalpte oluşan hasarları düzelmez. İleri yaşlarda ölümlere neden olur.
Vücudun bağ dokusunu tutan, en önemli belirtilerini eklemler ve kalpte gösteren bir hastalıktır. Artık gelişmiş ülkelerde görülme sıklığı son derece azalmıştır. Bu hastalık bir bakterinin neden olduğu boğaz enfeksiyonu ile ilişkilidir. Sadece A grubu beta hemolitik steptokok denilen mikroplarla oluşan boğaz enfeksiyonlarından sonra gelişir. Beta hemolitik streptokoklar mikroskopta zincir şeklinde görülen, grampozitif yani koyu boyanan mikroplardır. İnsanlarda üst solunum yolu enfeksiyonu yaparlar. Bu boğaz enfeksiyonu da çocuklarda ve gençlerde daha çok görülür. Mikrobun bulaşmasında kalabalık ortam rol oynar. Okullar, spor salonları, asker kışlaları gibi yakın temasın çok olduğu kalabalık ortamlarda bulaşma elbette daha fazladır. Ayrıca soğuk mevsimlerde de hastalığın görülme sıklığı artar.
Akut eklem romatizması en sık 5-15 yaş arasında görülür. İlk başlangıç ne kadar erken yaşlarda başlarsa kalbin hastalanma olasılığı o kadar fazladır. Eğer kalp bu romatizmadan etkilenmişse tekrar etme olasılığı yüksektir.
Hastalık çok çeşitli şekillerde ortaya çıkar. Özellikle hastalığın başlangıç dönemlerinde birçok başka hastalığı taklit etmesi tanı koymayı güçleştirir. Ancak teşhis koymada yardımcı olan bazı standart kriterler vardır. Hastalığın tam teşhisi için Jones Kriterleri denilen özelliklerden yararlanılır. Laboratuvar bulgularından ASO (Antisteptolizin O) hastanın bir streptokok enfeksiyonu geçirmiş olup olmadığını açıkça gösterir. Ancak bu test hastalığın ileri devrelerinde çok yardımcı olmayabilir. Ayırıcı tanıda diğer romatizmal hastalıklarla ayrımı yapılmalıdır.
Hastalık çoğu zaman ateş ve eklem iltihabı ile başlar. Hastada bir veya birkaç eklem şişer. Eğer kalbi tutar ise göğüs ağrısı ilk belirti olabilir. Hastalığın gelişimi de başlangıcı gibi çok ayrılıklar gösterir. Eklemlerin tutulduğu vakalarda eklemler birbiri ardından iltihaplanır. Ağrı, şişlik ve ısı artışı vardır. Her eklemdeki tutulum 1 hafta kadar sürer. Kalbin tutulduğu durumlarda ise hastalık daha uzun sürer. 6 aya kadar uzayabilir. Hastalığın kötü bir özelliği yinelemesidir. Yani bir kere hasta olan kişi tekrar tekrar hasta olabilir. İlk geçirildiğinde hastalık bir bağışıklık geliştirip kişiyi korumaz. Yinelemeler en sık ilk yıl içinde görülür. İlk ataktan sonra zaman geçtikçe hem tekrarlama oranı hem de yeni oluşan hastalığın şiddeti azalır.
Tedavi
Penisilinin bulunması, hastalığın nasıl bulaştığının daha iyi anlaşılması, sosyoekonomik koşulların tüm toplum kesitlerinde giderek düzelmesi hastalığın görülme sıklığını ve gidiş şeklini değiştirmiştir. Ancak tedavilerin ve koruyucu önlemlerin tam yapılmadığı gelişmekte olan ülkelerde akut eklem romatizması hala önemli bir hastalıktır. Genç erişkinlerde kalp rahatsızlıklarını çoğundan sorumludur.
Akut eklem romatizması olduğu düşünülen her hasta hemen yatak istirahatine alınır. En kısa zamanda laboratuvar incelemeleri yapılır.
Tedavide beta hemolitik streptokoklar antibiyotiklerle vücuttan temizlenir. İlk tercih edilen ilaç penisilin olmalıdır. Ama hastada penisilin allerjisi varsa eritromisin kullanılır. İlaç tedavisi en az 10 gün olmalıdır. Kalp tutulumu varsa kalbe gereken ilaç tedavisi eklenir. Eklemlerdeki iltihaplanma ise en iyi aspirinle düzelir.
Akut eklem romatizması geçiren bir hastanın tekrar mikropla karşılaşıp hasta olma olasılığı çok yüksektir, dolayısı ile mutlaka korumaya alınır. Korumada en çok kas içine yapılan depo penisilinler kullanılır. Allerjik olanlarda ise başka antibiyotikler kullanılabilir.